این سوالی است که ذهن اغلب مراجعه کنندگان و خانواده آنان را درگیر میکند و نگران این موضوع هستند که خوب حالا ما اگر ماده مصرفی را کنار بگذاریم با آسیبهایی که در مغزمان ایجاد شده چکار کنیم؟ آیا مغز ما دوباره به حالت اولیه بر میگردد یا اینکه تغییرات ایجاد شده دائمی هستند و قابل ترمیم و بهبود نیستند؟
ببینید اصولا موجودات زنده و از جمله انسان از قابلیتی برخوردارند که بسیار حیاتی است و به عبارتی تضمین کننده ادامه بقا است. این ویزگی، بازسازی مجدد است اگر این ویزگی وجود نداشت موجودات زنده بسیار عمر کوتاهی داشتند چون یک موجود زنده دائما در معرض استرس و صدمه های متعدد است و اگر نمیتوانست دوباره خود را بازسازی کند ادمه زنده بودن امکان نداشت.بخشی ازاین بازسازی خود بخود انجام می شود و بخش دیگری از آن بدنبال انجام یک سری فعالیتهای دیگر اتفاق می افتد. مثلا اگر یک گیاه در معرض آفت قرار بگیرد شناسایی آن آفت و درمان بوسیله انسان انجام می شود وبا انجام این بخش، گیاه توانایی باز سازی را پیدا میکندو دوباره رشد میکند. بنابراین درست است که بدنبال مصرف مواد آسیبهای مغزی بوجود می اید ولی خبر خوب همین است که بدنبال قطع مواد بخشی از این آسیب خود بخود بدلیل عدم وجود عامل آسیب رسان( ماده مصرفی) شروع به بهبود و ترمیم میکند اما بخش عمده ای از آن نیاز به فعالیتهایی دارد که باید فرد انجام دهد تا امکان بهبودی و ترمیم بیشتر را به سیستم مغزی بدهد. سیستم مغزی نیز مانند سیستم ماهیچه ای با ورزش های مخصوص خودش تقویت میشود . این ورزش ها به ورزشهای مغزی معروف هستند مثلا حل جدول سودوکو یکی از آنها است تمرین تمرکز و مدیتیشن مورد دیگری است. بطور کلی این ورزشها، بعنوان ورزشهای افزایش دهنده سیستم شناختی مغزمعروف هستند. البته سعی خواهم کرد در یک مقاله جداگانه بطور مفصل در مورد آن صحبت کنم.
نکته جالب دیگر این است که ورزشهایی که ظاهرا بطور مستقیم بعنوان ورزش مغز شناخته نمی شوند هم نقش بالایی در بازسازی آسیبهای سیستم عصبی دارند شامل انواع ورزشهای هوازی و قدرتی ، فردی یا جمعی مثل پیاده روی، شنا، والیبال، فوتبال ، کوه نوردی و ...
پس بطور کلی باید گفت که آسیبهای مغزی ناشی از مصرف مواد تا حدود زیادی قابل ترمیم است و نباید نگران آن بود و با این تفکر که موادمغز فرد را نابود کرده ، درمان و ترک را عقب بیندازیم . چون این آسیبها بر اساس پزوهشهای موجود و توضیحات بالا تا حدود زیادی ترمیم پیدا می کنند. مطالعات متعددی وجود دارد که بر اساس روشهای عکسبردای مغز (مثلا fMRI) نشان داده اند که مثلا دو سال بعد از قطع ماده مغز فرد بسیار به مغز افراد طبیعی نزدیک شده است.
این موضوع اهمیت ادامه درمان و انجام فعالیتهای ذکر شده پس از طی دوره سم زدایی و قطع ماده را نشان می دهد. و این بخوبی روشن میکند که چرا برخی افراد پس از گذراندن دوره سم زدایی، دوباره به مصرف برمیگردند و به اصطلاح عود می کنند و برخی افراد اینگونه نیستند و پس از دوره سم زدایی دوباره به مصرف برنمیگردند و عود نمیکنند.اگر درمان را فقط سم زدایی و قطع ماده مصرفی در نظر بگیریم و فعالیتهایی که مربوط به ترمیم سیستم عصبی است را انجام ندهیم مسلما نتیجه مطلوب را نخواهیم گرفت . سمزدایی و ترک ماده مصرفی فقط بخشی از درمان را شامل میشود و بخش دیگر آن که پیشگیری از عود است بسیار اهمیت دارد. متاسفانه اغلب بیماران و خانواده آنان در بهترین حالت برای بخش سم زدایی انرژی میگذارند و بخش پیشگیری از عود که ترمیم سیستم عصبی و شکل گیری سبک جدیدی برای زندگی است را جدی نمیگیرند.
اجازه بدهید یک مثال بزنم فرض کنیم بخشی از پوست به دلیل در معرض اسید قرار گرفتن زخم شده است مسلما اولین مرحله درمان شستشو و پاک کردن آن از اسید و جلوگیری از تماس مجدد با اسید است اما آیا با انجام همین مرحله درمان کامل می شود؟
مسلما خیر و تازه مرحله اصلی درمان که شامل مراقبتهای ویزه جهت ترمیم زخم است باید انجام شود و در صورت ادامه صحیح و منظم این مرحله زخم خوب میشود و بسته به میزان دقت و بکارگیری دانش تخصصی درانجام آن میزان آثار باقیمانده زخم کاهش مییابد. یا بیماری را در نظر بگیرید که به علت گرفتگی عروق قلبی دچار سکته قلبی شده و استنت برایش گذاشته می شود، آیا اگر مراقبتهای بعدی را انجام ندهد از جمله تغییر سبک زندگی، تغیر عادات غذایی و ....می توان انتظار داشت که درمان بطور کامل انجام شود.
پس بطور خلاصه متوجه شدیم که درست است که مصرف مواد آسیبهای جدی در مغز بوجود می آورد ولی پس از قطع ماده و بکارگیری دانش تخصصی لازم ، تغییرسبک زندگی، انجام ورزشهای مخصوص مغزو ... میتوان این آسیبها را تا حد زیادی از بین برد.
محمد جواد مربی 1402/12/06
